Column – 5 juni 2026

Ik ben al een poosje bezig Daens van Louis Paul Boon te herlezen. Een historische roman die onder andere de verschrikkelijke leefomstandigheden schetst van arbeiders in Aalst aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw: lage lonen, kinderarbeid, lange werkdagen. Kortom, een ontluisterend gebrek aan sociale bescherming. Wie de film Daens gezien heeft, kent dat minder fraaie deel van onze geschiedenis.

Gisteren berichtte de media dat er elke dag vier miljoen pakjes uit Azië ons land binnenkomen. Wat daar geproduceerd wordt, schuiven wij onder het genot van een drankje of een koekje achteloos in ons online winkelmandje. En liefst willen we dat goedkoop spul morgen al in huis. Gelukkig hangen we niet meer af van paard en kar. Dankzij onderbetaalde koeriers, zoals Ricky uit Sorry We Missed You, is de levertijd een stuk korter geworden en belandt alles just in time op onze deurmat. De inhoud van die kartonnen dozen kost soms minder dan een brood.

‘Wie zijn geschiedenis niet kent, is gedoemd haar te herhalen’, schreef George Santayana ooit. Ten tijde van Daens woonden de arbeiders in beluiken in de schaduw van rokende fabrieksschoorstenen. Geciviliseerd als we zijn, hebben we de stinkende schoorstenen vervangen door een app met een bestelknop. Dat maakt het gemakkelijker te verteren dat achter veel van die goedkope pakjes mensen schuilgaan die onder omstandigheden werken die hier allang onaanvaardbaar zijn. In ruimtes met dichtgelaste tralieramen kloppen arbeiders werkdagen van elf of twaalf uur. Ze moeten honderden kledingstukken per dag afwerken en verliezen een groot deel van dat loon als ze te veel fouten maken. De productielogica is dezelfde als die ten tijde van Daens: werk harder, produceer meer en doe het voor een hongerloon. Wie de arbeidsvoorwaarden niet langer slikt, wordt vervangen door wie nog meer honger lijdt.

De geschiedenis herhaalt zich, met dat verschil dat de heruitzending zich vandaag ver van ons bed afspeelt. De kartonnen doos van de laatste levering staat intussen bij het oud papier. Op een goedkoop hoofdkussen, made in…, dromen we van onze volgende aanwinsten. Ondertussen liggen mensen in exotisch klinkende fabriekssteden met een lege maag naar het plafond te staren.