FODMAP-arm dieet

Het FODMAP-arm dieet is een medisch dieet dat de beste resultaten geeft bij de behandeling van spastisch colon. Meer dan 80 % van de patiënten bereikt een verbetering van zijn klachten. Deze patiënten krijgen eindelijk rust in de buik enkel door aanpassingen aan hun voeding. Dit is niet verwonderlijk, want voeding blijkt bij 50 tot 84 % van de patiënten de hoofdoorzaak te zijn van spastisch colon.

Diagnose spastisch colon

Kreeg je van je arts de diagnose spastisch colon? Je bent helaas niet de enige met deze aandoening. Net als 20 % van de Belgen heb je enkele dagen per maand buikpijn en heb je last van constipatie of diarree. Het kan ook zijn dat perioden van diarree en constipatie mekaar afwisselen. Je kampt vaak met klachten als winderigheid of een opgeblazen gevoel. Typisch is dat je na het eten je kledij voelt spannen. Niet door teveel te eten maar door gasvorming in je buik.

Prevalentie

Synoniemen

Als je op zoek gaat naar informatie over spastisch colon vind je een aantal synoniemen voor deze aandoening:

  • Prikkelbare darmsyndroom
  • Prikkelbare darm
  • Spastische darm
  • Irritable Bowel Syndrome

Ook de afkortingen PDS (Prikkelbare darmsyndroom) en IBS (Irritable Bowel Syndrome komen vaak terug.

Wat kan jouw buikklachten veroorzaken?

De hypothese is dat bepaalde koolhydraten (de zogenaamde FODMAP\’s) een rol kunnen spelen bij het ontstaan van de klachten van spastisch colon. Dit soort koolhydraten wordt niet of wordt slecht opgenomen in de dunne darm. Deze koolhydraten of suikers komen van nature voor in onze dagelijkse voeding. Je vindt ze bijvoorbeeld in pasta, brood, groenten en fruit, noten … Koolhydraten zijn onmisbaar in onze voeding, want ze leveren de brandstof die ons lichaam laat werken.

De koolhydraten worden ingedeeld in groepen: monosachariden, disachariden, oligosachariden en polyolen. De monosachariden bestaan uit één soort suiker, disachariden bestaan uit twee soorten suiker en oligosachariden en polysachariden vormen grotere groepen van suikers die aan mekaar vasthangen als parels aan een ketting. 

Hoe ontstaan klachten bij spastisch colon?

Tijdens het spijsverteringsproces worden  de suikerketens in stukjes gehakt: zie het als een parelketting waar alle parels afvallen.

Wanneer het verteringsproces afgelopen is, blijven er alleen nog losse parels (monosachariden) over in de dunne darm.  Die darm zorgt ervoor dat de monosachariden via de darmwand terechtkomen in ons bloed. Als alles goed gaat, komen alle monosachariden uit de dunne darm in ons het bloed terecht. Het bloed vervoert dan de monosachariden naar onze cellen.

Bij mensen die lijden aan spastisch colon gaat er iets fout tijdens de afbraak en het vervoer van bepaalde koolhydraten (de FODMAP’s) waardoor ze niet opgenomen geraken in het bloed.

De dunne darm wil van deze koolhydraten vanaf geraken en stuurt ze door naar de dikke darm waar ze beginnen te gisten. Tijdens dit gistingsproces trachten bepaalde bacteriën in de dikke darm de suikers af te breken; ze worden er gefermenteerd. Hierdoor komen gassen vrij die de dikke darm prikkelen met buikpijn,  een opgeblazen gevoel, diarree of constipatie tot gevolg.

Behandeling door een dieet

Voor patiënten met PDS-klachten werd een specifiek dieet ontwikkeld aan de Monash universiteit in Australië. Wetenschappers daar stelden een verband vast tusen voeding en klachten bij spastisch colon. Ze ontdekten dat bij patiënten met prikkelbare darm een groep van koolhydraten of suikers klachten veroorzaakte. Voor deze groep koolhydraten kozen zij de verzamelnaam FODMAP. FODMAP staat voor Fermenteerbare Oligosachariden, Disachariden, Monosachariden And Polyolen. In dit dieet wordt de consumptie van FODMAP-rijke voedingsmiddelen zo laag mogelijk gehouden. Deze voedingsaanpassingen willen ervoor zorgen dat de je de klachten van PDS onder controle houdt.

FODMAP-arm dieet en spastisch colon: hoe ziet het dieet eruit?

Een beknopt overzicht van dit dieet vind je in een korte presentatie die ik maakte voor de Nutrifacts Award.

Het dieet bestaat uit 3 fasen: elimineren, herintroduceren en stabiliseren.

Tijdens de eliminatiefase (2 tot 4 weken) worden alle FODMAP\’s uit de voeding weggelaten.
Tijdens de herintroductiefase worden de FODMAP\’s een voor een getest om te kijken welke FODMAP klachten veroorzaakt.
In de laatste fase, de stabilisatiefase, kent de patiënt de uitlokkende FODMAP\’s waardoor hij die voortaan kan vermijden. Bovendien is hij nu ook in staat om te bepalen welke portie van een bepaald voedingsmiddel hij nog wel kan eten zonder klachten.

Oorsprong dieet

Het dieet werd ontwikkeld aan een Australische universiteit. Wetenschappers daar ontdekten een verband tusen voeding en klachten bij spastisch colon. Ze ontdekten dat bij patiënten met prikkelbare darm een bepaalde groep van voedingsmiddelen klachten veroorzaakte. De boosdoeners zijn een groep van koolhydraten of suikers. Voor deze koolhydraten kozen zij de verzamelnaam FODMAP. FODMAP staat voor Fermenteerbare Oligosachariden, Disachariden, Monosachariden And Polyolen.

Ondertussen wordt het dieet ook bij ons geadviseerd in de Patiëntenrichtlijn PDS van Gezondheid en Wetenschap. Deze onafhankelijke website Gezondheid en Wetenschap geeft betrouwbare en toegankelijke informatie over gezondheid, gebaseerd op degelijk wetenschappelijk onderzoek of Evidence-Based Medicine (EBM). Zij adviseren het FODMAP-arm dieet bij PDS:

Als je last hebt van een opgeblazen gevoel of pijn is het raadzaam om gedurende vier tot zes weken een proefdieet (bijv. FODMAP-arm dieet) te volgen.

Fodmap
Overzicht van de FODMAP\’s

Wat kan klachten veroorzaken?

De FODMAP\’s zijn koolhydraten of suikers die van nature voorkomen in bijvoorbeeld pasta, brood, groenten en aardappels. Deze koolhydraten zijn onmisbaar in onze voeding, want ze leveren de brandstof die ons lichaam laat werken.

De koolhydraten worden ingedeeld in groepen: monosachariden, disachariden, oligosachariden en polyolen. De monosachariden bestaan uit één soort suiker, disachariden bestaan uit twee soorten suiker en oligosachariden en polysachariden vormen grotere groepen van suikers die aan mekaar vasthangen als parels aan een ketting. 

Hoe ontstaan klachten bij spastisch colon?

Tijdens het spijsverteringsproces worden  de suikerketens in stukjes gehakt: zie het als een parelketting waar alle parels afvallen.

Wanneer het verteringsproces afgelopen is, blijven er alleen nog losse parels (monosachariden) over in de dunne darm.  Die darm zorgt ervoor dat de monosachariden via de darmwand terechtkomen in ons bloed. Als alles goed gaat, komen alle monosachariden uit de dunne darm in ons het bloed terecht. Het bloed vervoert dan de monosachariden naar onze cellen.

Bij mensen die lijden aan spastisch colon gaat er iets fout tijdens de afbraak en het vervoer van bepaalde koolhydraten (de FODMAP\’s) waardoor ze niet opgenomen geraken in het bloed.

De dunne darm wil van deze koolhydraten vanaf geraken en stuurt ze door naar de dikke darm waar ze beginnen te gisten. Tijdens dit gistingsproces trachten bepaalde bacteriën in de dikke darm de suikers af te breken; ze worden er gefermenteerd. Hierdoor komen gassen vrij die de dikke darm prikkelen met buikpijn,  een opgeblazen gevoel, diarree of constipatie tot gevolg.

Resultaten FODMAP-arm dieet bij spastisch colon

Het FODMAP-arm dieet bij patiënten met spastisch colon laat een duidelijke verbetering zien: meer dan 80 % van hen stelt vast dat hun klachten verbeteren na het volgen van het dieet. Het is een bijzonder goed resultaat dat deze patiënten rust in hun buik krijgen door aanpassingen aan hun voeding.

In een recente meta analyse uit 2021 werd het FODMAP-arm dieet vergeleken met andere adviezen om spastisch colon te behandlelen. De studie concludeerde dat het FODMAP-arm dieet de spijsverteringsklachten verbeterde en dat daardoor de levenskwalitiet van de patiënten steeg.

Indien er medicatie gegeven wordt (vb. tegen krampen, tegen diarree of constipatie) doet men aan symptoombestrijding. De klachten worden wel wat onderdrukt, maar niet definitief aangepakt. Bovendien keren de klachten terug en is er door de medicatie kans op ongewenste effecten of bijwerkingen.

Kies voor professioneel voedingsadvies bij buikklachten

Op eigen houtje

Je kan op eigen houtje aan het FODMAP-arm dieet beginnen, maar uit de praktijk blijkt dat begeleiding door een diëtist de beste resultaten geeft. Het is bijzonder moeilijk om zonder gespecialiseerd advies FODMAP-arm te eten. Er moet immers een goed evenwicht ontstaan tussen FODMAP-arm eten en volwaardig eten.

Bovendien is bij sommigen het idee ontstaan dat FODMAPs schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid. Dit klopt niet: indien je geen prikkelbaredarmsyndroom hebt, zullen de FODMAPs je geen last bezorgen.

Zonder reden FODMAP-arm eten kan zelfs schadelijk zijn voor je gezondheid:

  • Een tekort aan vezels.
  • Minder vezels betekent minder gunstige darmflora.
  • Er kunnen tekorten ontstaan aan andere vitaminen en mineralen.

Rol van de diëtist

Alleen iemand die de diagnose PDS gekregen heeft, kan het FODMAP-arm dieet volgen. Professionele begeleiding garandeert de beste resultaten. Dit blijkt uit de wetenschappelijke literatuur:

  • Begeleiding door niet-diëtisten is potentieel gevaarlijk en blijkt ineffectief te zijn (McKenzie et al., 2016). Uit een review van O’Keeffe en Lomer uit 2017 blijkt dat begeleiding door een diëtist de beste garanties biedt op een goede uitvoering van het dieet. De diëtist is immers een gekwalificeerde gezondheidsprofessional die eventuele voedingsproblemen kan oplossen en die evidence based werkt (Keeffe & Lomer, 2017).
  • Patiënten die op eigen houtje het dieet starten en online informatie zoeken, lopen het risico om te veel of te weinig restricties door te voeren. Hierdoor kan het dieet niet het gewenste effect hebben of zal het aanleiding geven tot onvoldoende inname van voedingsstoffen (Whelan et al., 2018).
  • De begeleiding door de diëtist start met een uitgebreide voedingsanamnese en de vraag of er medicatie gebruikt wordt en/of er andere therapieën toegepast worden. Ook gekende allergieën en intoleranties worden bevraagd. Er wordt ook ingegaan op de ernst van de klachten met een scoresysteem. De Bristol Stool Form Scale laat toe om de stoelgang te beoordelen. Deze hulpmiddelen laten toe om een baseline te zetten. Gegevens uit een volgende consultatie kunnen afgezet worden tegen deze base line om veranderingen in symptomen vast te stellen (Whelan et al., 2018).

Kies voor een expert

De experise die ik als diëtiste heb opgebouwd over het FODMAP-arm dieet deel ik graag met mijn patiënten. Ik weet hoe groot de invloed is van buikklachten op je dagelijks leven. Ik maakte het immers mee met mijn dochters die allebei het prikkelbare darmsyndroom hebben. Wat een lijdensweg was me dat! En de vreugde na het FODMAP-arm dieet: geen buikpijn of opgezwollen gevoel meer na het eten!

Door mijn persoonlijke ervaring ken ik de praktisch uitvoering van het dieet tot in de finesses (recepten, tips voor vervangproducten, waarop letten als je voeding koopt …).

Ik bestudeerde de wetenschappelijke waarde van het dieet in mijn bachelorproef (online te consulteren in de bibliotheek van de Erasmushogeschool).

Ik blijf de wetenschappelijke literatuur over het dieet volgen en ben aangesloten bij een professioneel netwerk van gespecialiseerde diëtisten. Samen met deze gespecialiseerde collega\’s wil ik dat het FODMAP-arm dieet op een correcte manier wordt toegepast zodat zoveel mogelijk mensen met PDS kunnen geholpen worden.

[su_button url=https://dietiste-hilde.salonized.com/widget_bookings/new/ target=blank background=#c0cf97 size=8 center=yes]Boek nu een afspraak[/su_button]