Waterontharders halen kalk uit het water om leidingen en huishoudtoestellen te beschermen tegen kalkaanslag. Ze maken schoonmaken voordeliger (minder product nodig) en makkelijker.
Hoe komt kalk in het water?
Alle leidingwater uit de kraan bevat kalk, in de vorm van calcium en magnesium. Die twee mineralen zorgen voor kalkaanslag in leidingen en toestellen.
In de ene regio is er zeer hard water (dus veel calcium en magnesium) en in de andere regio is het water van nature zacht. Deze hardheid wordt vooral bepaald door waar het water vandaan komt en door welke bodemlagen het stroomt vóór het bij ons uit de kraan komt.
Regenwater is van nature zacht, maar onderweg naar het grondwater of drinkwaterreservoir stroomt het door verschillende gesteentelagen. In regio’s met kalkrijke bodems (zoals kalksteen en krijt) zal het water veel calcium en magnesium opnemen, met als resultaat dat het water hard wordt. In regio’s met zand- of granietbodems komen er weinig mineralen in het water waardoor het water zachter blijft.
De waterhardheid wordt vaak uitgedrukt in Franse graden (°fH) of Duitse graden (°dH).
📌 Tussendoortje: Waarom is het water in Geraardsbergen hard?
- Het leidingwater in Geraardsbergen is vooral grondwater.
- Dat water sijpelt langzaam door de bodem van de Vlaamse Ardennen, die rijk is aan kalkhoudende gesteenten.
- Onderweg neemt het water calcium en magnesium op.
- Die mineralen zorgen voor kalkaanslag én voor een hoge waterhardheid.
- Hoe kalkrijker de ondergrond, hoe harder het water.
Hoe werkt een waterontharder op hars?
Heel kort uitgelegd: een waterontharder wisselt de mineralen calcium en magnesium om in natrium, zodat er minder kalk in het water komt, maar wel meer natrium.
In een waterontharder op hars zit een soort korrels (hars) die werken als een ruilbeurs:
- het hars houdt calcium en magnesium vast
- in ruil laat het hars natriumionen (Na⁺) los in het water
Resultaat:
- de kalk blijft achter in de ontharder
- het water wordt zachter, maar een deel van de calcium en magnesium wordt vervangen door natrium
Wanneer het hars verzadigd is met magnesium en calcium, wordt het gereinigd met het onthardingszout dat je op regelmatige basis moet bijvullen:
- de calcium en magnesium worden weggespoeld
- de hars wordt opnieuw geladen met natrium
- daarna kan hij opnieuw water ontharden
👉 Krijgen we via onthard drinkwater niet te veel natrium binnen?
Het korte antwoord: voor sommige mensen kan dat relevant zijn, want bij zeer hard water kan het natriumgehalte in onthard water oplopen tot ±175 mg per liter.
Hoeveel natrium per dag is gezond?
De Hoge Gezondheidsraad adviseert om per dag maximum 5 gram zout per dag te gebruiken. Dat komt overeen met ongeveer 2 gram natrium (Na) per dag. Deze aanbeveling geldt voor de algemene bevolking en is bedoeld om het risico op hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten te beperken.
Belangrijk om op te merken: er is een verschil tussen zout en natrium. Natrium is een onderdeel van zout.
Zout ≠ natrium (Na)
- Keukenzout = natriumchloride (NaCl)
- Natrium (Na) is slechts een onderdeel van zout
- Ongeveer 40% van zout bestaat uit natrium
Concreet: 5 g zout per dag (de maximale aanbeveling) komt overeen met ±2000 mg natrium.
Waterontharders voegen geen keukenzout toe, maar wel natrium, en dat telt volledig mee in de dagelijkse inname. Ook al smaakt het water niet zout.
Wat betekent dat concreet?
De aanvaardbare bovengrens voor natrium bedraagt 2000 mg per dag (WHO / Hoge Gezondheidsraad).
Stel je hebt hard leidingwater van 38 Franse graden en je waterontharder is ingesteld op 15 Franse graden. Je wil dus 23 graden in hardheid zakken. Bij deze ontharding komt er ongeveer 106 mg natrium per liter bij.
Dagelijkse inname bij 3 liter per dag (water, koffie, thee, soep): ±320 mg natrium per dag. Dat is ongeveer 16% van de maximale dagdosis, zonder rekening te houden met voeding.
Ter vergelijking: 3 liter natriumarm water (bv. Spa Reine): bevat ±9 mg natrium.
Maar zout komt toch vooral uit voeding?
De meeste mensen denken bij zout meteen aan:
- charcuterie
- kaas
- snacks
- kant-en-klare maaltijden
Water zien we zelden als zoutbron, omdat dat voor gezonde volwassenen meestal geen probleem is.
Wanneer is het wél relevant?
- Mensen met hoge bloeddruk die zoutgevoelig zijn. Belangrijke nuance: niet iedereen met hoge bloeddruk is zoutgevoelig!
- Slechts een deel van de mensen reageert met een duidelijke bloeddrukstijging bij een hogere natriuminname. Bij anderen heeft dat veel minder effect.
- Zoutgevoeligheid hangt samen met o.a. genetische aanleg, nierfunctie, leeftijd, insulineresistentie, algemene leefstijlcontext.
- Mensen met hart- of nierproblemen
- Baby’s: voor zuigelingen gelden strengere richtlijnen dan voor volwassenen. Water dat meer dan 50 mg natrium per liter bevat is niet geschikt voor de bereiding van flesjes babyvoeding of andere babyvoeding.
Waarom?
- de nieren van baby’s zijn nog onrijp
- ze kunnen natrium minder goed uitscheiden
- een te hoge natriumbelasting kan de vocht- en elektrolytenbalans verstoren
Helpen filterkannen om natrium uit onthard water te verwijderen?
Nee. Wat filterkannen wél doen:
- verbeteren smaak
- verminderen chloor
Wat ze niet doen:
- ze verwijderen geen natrium
- het Na uit onthard water blijft aanwezig
Wie bewust zout wil beperken, kan hiermee dus een vals gevoel van veiligheid krijgen.
Conclusie: nuance bij voedingsadvies is belangrijk
- ❌ De aanbreng van Natrium uit onthard water is niet altijd verwaarloosbaar
- ✅ Voor de meeste mensen is dit echter geen probleem
- ⚠️ Wel relevant bij:
- zoutbeperking
- hoge waterinname
- zuigelingen
- specifieke medische contexten (hartfalen, nierproblemen, …)
Zoals zo vaak: context is alles. Het gaat hier niet om paniek zaaien, maar om bewuste keuzes en maatwerk. Als je een hoge bloeddruk, nierproblemen of een zoutbeperkt dieet volgt, is het verstandig om je waterkeuze te bespreken met je arts of diëtist, zodat je samen kunt bepalen wat voor jou de beste keuze is.