Voedselallergie of voedselintolerantie?

Allergie?

Overdreven reactie

Een allergie is een abnormale (overdreven) reactie van ons afweersysteem op een eiwit (allergeen). Dit eiwit kan aanwezig zijn in voeding, medicatie, insecten of bepaalde deeltjes in de lucht (pollen, dieren, huisstofmijt).

Van in de wieg

Allergie: 1 op 4 kinderen krijgt ermee te maken!

Bij baby’s zien we soms een reactie op koemelkeiwit (via de fles of via borstvoeding).
We zien dat ongeveer 1 op 4 kinderen een allergische reactie ontwikkelt. Deze klachten kunnen mild zijn maar ook heel ernstig. Allergieën bij kinderen uiten zich in:

  • huidklachten (eczeem)
  • geïrriteerde luchtwegen met neus- of longlast
  • plotse reactie op voeding en medicatie

In dit artikel focussen we ons vooral op de allergieën bij volwassenen veroorzaakt door voeding.

Afweersysteem en allergenen

Ons afweersysteem komt dagelijks in contact met allerlei stoffen. Elk van die stoffen kan een vijand (allergeen) zijn die een allergische reactie kan oproepen. Dankzij het geheugen in ons afweersysteem weet ons lichaam welke stoffen veilig zijn en welke niet.

Het afweersysteem heeft diverse allergenen leren herkennen en in zijn geheugen opgeslagen. De eerste keer dat ons afweersysteem een bepaald allergeen ontmoet, worden er specifieke antilichamen of witte bloedcellen aangemaakt. Dit is het proces van sensibilisatie (verder in dit artikel lees je daar meer over). Bij een volgend contact herkent het afweersysteem het allergeen en weet het welke reactie er moet volgen (veilig: geen reactie, vijand: allergische reactie).

Allergeen: vriend of vijand?

Fouten in het afweersysteem

Soms maakt het afweersysteem fouten en reageert het op een allergeen dat totaal onschadelijk is.

Ben je allergisch aan noten? De reactie van jouw lichaam zegt niets over de schadelijkheid van noten. De meeste mensen kunnen immers zonder problemen noten eten, maar toch komt bij 2 % van de mensen een notenallergie voor.

Soms reageert het afweersysteem pas allergisch na vele contacten met hetzelfde allergeen. Je kan soms jarenlang noten eten zonder probleem. Op een bepaald moment ziet het immuunsysteem opeens de noot als ‘vijand’ en krijg je een allergische reactie.

Voedingsallergenen: top 14

De 14 voedingsallergenen die het vaakst een  allergische reactie kunnen veroorzaken moeten steeds verplicht vermeld worden op de verpakking. Deze verplichting is wettelijk geregeld en wordt streng gecontroleerd door het FAVV. De meest voorkomende voedingsallergieën zijn: allergie tegen koemelk (niet te verwarren met lactose-intolerantie), kippenei, noten, pinda, soja, tarwe, vis en schaal- en schelpdieren.

14 allergenen
Bron: https://www.flandersfood.com

Primaire of secundaire allergie?

Bij een allergie maken we een onderscheid tussen een primaire en een secundaire allergie.

Een primaire allergie is bijvoorbeeld een allergie aan (de eiwitten in) berkenpollen (beter gekend als hooikoorts). De eiwitten in de berkenpollen lijken echter sterk op de eiwitten in bepaalde voedingsmiddelen (vb. appel). Hierdoor kan je een secundaire allergie of kruisallergie ontwikkelen. De gevolgen van een secundaire allergie zijn vaak minder ernstig, maar kunnen vervelend zijn (vb. brandend gevoel in de keel na het eten van een appel).

Sensibilisatie en allergie

Het feit dat het afweersysteem tegen een allergeen gesensibiliseerd is betekent niet automatisch dat je een allergie hebt voor dit allergeen. Bij de meeste personen leidt een dergelijk contact namelijk tot tolerantie: het afweersysteem weet dat het allergeen niet schadelijk is. Bij een volgend contact met hetzelfde allergeen zal het afweersysteem niet vijandig reageren. Je kan op dat moment echter wel antistoffen aantreffen in het bloed. De toestand waarbij er wel antilichamen zijn, maar geen allergische reactie is een sensibilisatie zonder gevolgen (asymptomatische sensibilisatie).

Deze afbeelding heeft een leeg alt-attribuut; de bestandsnaam is voorbeelden.png
Voorbeelden van veel voorkomende allergenen

Intolerantie?

Bij een intolerantie worden de klachten uitgelokt door bepaalde prikkels of ‘triggers’. Er is hier geen sprake van een allergische reactie. Er zijn hier immers geen allergenen die de reactie veroorzaken. Bij een intolerantie moet je een bepaalde hoeveelheid van het voedingsmiddel opnemen om een reactie uit te lokken. Deze hoeveelheid (tolerantiegrens) is bij iedereen verschillend.

Oorzaken intolerantie

De oorzaak van een intolerantie is vaak een tekort aan een bepaald enzym (dit is een stof die nodig is om eten te verteren) of het ontbreken van een transporteiwit.
Soms wordt een intolerantie ook veroorzaakt door een bepaalde stof in de voeding waar het lichaam niet goed op reageert. Deze stof kan van nature aanwezig zijn in de voeding (vb. histamine) of kan er aan toegevoegd worden (vb. kleurstoffen).

Verschil in reactie allergie/intolerantie

Allergische reactie

Typische klachten bij allergie

Is de allergische reactie zeer hevig dan spreken we van anafylaxie. Op dat moment kunnen tong, lippen en oogleden zodanig opzwellen dat je het ernstig benauwd krijgt. Of je bloedruk zakt snel zodat je misselijk of duizelig wordt. Deze situatie kan levensbedreigend zijn. Denk bijvoorbeeld aan de heftige reactie die kan optreden na een wespensteek.

Reactie bij intolerantie

De reactie bij een intolerantie is veel milder dan bij een allergie. Je zal bij een intolerantie nooit te maken krijgen met een levensbedreigende anafylactische shock. Klachten bij een voedselintolerantie zijn vooral misselijkheid en overgeven, buikpijn, diarree of constipatie.

Lactose-intolerantie is een voorbeeld van een intolerantie die veroorzaakt wordt door een tekort aan het enzym lactase. Het lichaam maakt te weinig (of geen) lactase aan. Dit enzym hebben we nodig voor de vertering van lactose. Heb je te weinig van dit enzym? Dan krijg je last na het eten van melkproducten.

Lactose-intolerantie. Wil je toch ijs eten? Met een lactase-enzym kan je toch lactose verteren.

Diagnose voedingsallergie

Heeft je arts een vermoeden dat je allergisch bent, dan kan hij een aantal testen voorstellen.

Bloedonderzoek

De resultaten van een bloedafname laten zien of je lichaam Ig E antistoffen heeft tegen een bepaald allergeen. Maar een bloedafname alleen is niet voldoende om een allergie vast te stellen. Aan de hand van een bloedonderzoek kan immers geen onderscheid gemaakt worden tussen een symptomatische sensibilisatie en een niet-symptomatische sensibilisatie.

Huidtesten: prikken of plakken

Een allergie kan ook aangetoond worden door testen op de huid: de priktest en de plaktest komen meest voor.

Bij de huidpriktest wordt een druppel vloeistof met het allergeen op de huid van je onderarm gelegd, bijvoorbeeld een stukje van een bepaalde voedingsmiddel. Met een klein naaldje wordt een kleine hoeveelheid van de vloeistof door de huid geprikt. Na een paar minuten kan er een reactie volgen (een bultje, de huid kan jeuken of rood worden).

Bij een vermoeden van contactallergie kan een plaktest uitgevoerd worden. Bij dit onderzoek worden de “verdachte” allergenen op de rug aangebracht met speciale pleisters die 48 uur op je huid moeten blijven zitten. Ben je allergisch dan zal er een reactie op de bewuste plek ontstaan zoals roodheid, jeuk en soms zelfs blaren.

Provocatietesten

In gespecialiseerde (universitaire) centra kan een provocatietest uitgevoerd worden. Dit is een onderzoek waarbij nagegaan wordt of je bepaald voedsel al dan niet verdraagt. Tijdens deze test wordt een voedingsmiddel in opklimmende hoeveelheden toegediend aan de patiënt. Indien er geen allergische reactie ontstaat, dan zal na 15 tot 20 minuten een grotere hoeveelheid worden toegediend.  Omdat tijdens deze test steeds een risico bestaat op een allergische reactie verloopt dit onderzoek altijd onder toezicht van een arts en gespecialiseerde verpleegkundigen.

Deze testen worden vaak uitgevoerd bij kinderen. Bij hen heeft een allergie een grote impact op hun dagelijks leven. Een kind met een allergie ervaart allerlei belemmeringen in zijn sociaal leven (verjaardagsfeestjes bijvoorbeeld). Omdat we weten dat bepaalde voedselallergieën spontaan kunnen verdwijnen is het nuttig om op geregelde tijdstippen te testen. Reageert het kind goed op de geteste voeding dan kunnen we zijn voeding uitbreiden. Door de provocatietesten in een veilige en gecontroleerde setting uit te voeren loopt het kind geen risico op anafylaxie.

Testen voor voedselintolerantie?

Ig g 4 test

Voor voedselintolerantie bestaat er geen officieel erkende test. Bepaalde labo’s bieden hiervoor wel een (vaak dure)  test aan, de zogenaamde Ig g4-test. Indien een persoon positief test op een Ig g4-test betekent dit enkel dat de persoon reeds in contact is geweest met een bepaalde stof en dat het lichaam de stof herkend heeft als lichaamsvreemd. Ig g4 bevindt zich steeds in het bloed als normale reactie van het immuunsysteem en het bewijst enkel dat het lichaam reeds in contact is geweest met bepaalde lichaamsvreemde stoffen (= sensibilisatie).

Risico’s Ig g4-test

Deze test is echter niet zonder gevaar. Sommige mensen beslissen op basis van deze test allerlei voedingsmiddelen te schrappen. Op den duur krijgen ze een eenzijdig eetpatroon met voedingstekorten. Bovendien ontstaat de angst om bepaalde producten te eten “omdat het zo in de test stond”.

Bestaat het vermoeden van een voedselallergie (dus geen intolerantie) dan kan er wel een Ig E test uitgevoerd worden.

Bij wie kan je terecht met een allergie of intolerantie

Heb je het vermoeden van een allergie dan is je huisarts je eerste aanspreekpunt. Hij zal je eventueel doorverwijzen naar meer gespecialiseerde zorg zoals de dermatoloog of de allergoloog. Na de diagnose kan je gespecialiseerd voedingsadvies krijgen bij een allergiediëtist.

Allergoloog

De allergoloog houdt zich bezig met de diagnose en de behandeling van allergieën. De meeste allergologen zijn geschoold in het behandelen van algemene allergieën zoals bijvoorbeeld voor pollen of huisdieren. Niet alle allergologen zijn voldoende gespecialiseerd in voedselallergie.

Dermatoloog

Indien je allergie huidklachten veroorzaakt dan kom je terecht bij een dermatoloog.

Allergiediëtist

Nadat de diagnose gesteld is, kan je veel veel vragen hebben over je voeding. Voor antwoorden kan je op consultatie gaan bij een allergiediëtist. Deze diëtist is gespecialiseerd in voedselallergie en voedselintolerantie en heeft kennis van de relatie tussen voeding en de klachten van allergie of intolerantie.
Door gespecialiseerd advies voorkom je een tekort aan voedingsstoffen.

Na de diagnose

De behandeling van een voedingsallergie of een intolerantie  bestaat erin om de verdachte voedingsmiddelen te vermijden. Hou er rekening mee dat het allergeen ook verborgen kan zitten in samengestelde voedingsmiddelen.

In sommige gevallen kan je een kleine hoeveelheid van het allergeen verdragen, eventueel indien het allergeen bewerkt is door bijvoorbeeld verhitting. Let op: bij sommige allergenen neemt de reactie toe na verwarming of verhitting.
Begin thuis niet zelf te experimenteren, maar bespreek dit met jouw arts/allergoloog of allergiediëtist!

Vaak worden de symptomen van een allergie behandeld op het moment van de klachten. Je hebt bijvoorbeeld per ongeluk toch iets verkeerds gegeten en je krijgt uitslag en jeuk. Je kan dan wel medicatie innemen om de jeuk te verminderen, maar dit is geen blijvende oplossing, want je geneest er de allergie niet mee.

In sommige gevallen van allergie bestaat er wel een blijvende remedie in de vorm van immunotherapie (= desensibilisatie). Dit is een therapie waarbij men een steeds hogere dosering van het allergeen toedient. Het einddoel is om je lichaam te laten wennen aan het allergeen of de groep allergenen die verantwoordelijk zijn voor de allergische reactie. Deze desensibilisatie verloopt via injecties of met een pilletje.
De behandeling is echter van lange duur (3 tot 5 jaar) omdat het lichaam tijd nodig heeft om tolerantie op te bouwen tegen de stof waarop het allergisch reageert.

Rol van de allergiediëtist

Een allergiediëtist is gespecialiseerd in voedselallergie en voedselintolerantie. Het is immers belangrijk om enkel die voedingsmiddelen die klachten geven te vermijden. Volg je een te streng dieet (omdat je niet precies weet welke voeding klachten geeft) dan riskeer je tekorten in je voeding op langere termijn.

Bovendien kan een allergie of intolerantie met de jaren milder of net ernstiger worden. Een goede opvolging van je allergie of intolerantie blijft dus belangrijk om je voedingsplan bij te sturen.

Diëtiste Hilde: advies op maat

Maatwerk kost tijd

Het onderzoeken en opvolgen van een voedingsallergie of intolerantie is arbeidsintensief. Het vraagt veel tijd en voldoende kennis om de juiste verbanden te leggen tusen voeding en klachten. Dit maatwerk krijg je bij diëtiste Hilde. Door een uitgebreide bevraging van wat je eet, komen we te weten wat de klachten veroorzaakt. Hierdoor duurt een eerste consultatie vaak anderhalf uur of langer.

Om ervoor te zorgen dat je voeding zo volwaardig mogelijk blijft, dient het onderscheid tussen allergie, intolerantie en sensibilisatie vast te staan. Dit kan enkel door de voeding van de patiënt uitgebreid te onderzoeken:

  • Welke reacties zijn er?
  • Wanneer krijg je deze reactie?
  • Krijg je steeds dezelfde reactie na het eten van hetzelfde voedingsmiddel. Of krijg je de ene keer een reactie en de andere keer niet?

Kennis delen

Ik ben aangesloten bij het kennisnetwerk van de Allergiediëtisten. Alle Allergiediëtisten hebben als specialisatie voedselovergevoeligheid (voedselallergie en voedselintolerantie). We werken steeds op basis van recente wetenschappelijke literatuur en alle leden zijn verplicht om op regelmatige basis bijscholingen te volgen. We overleggen ook met mekaar om kennis te delen. Op de website van de Allergiediëtisten vind je heel wat informatie over allergie en intolerantie.

Eten zonder zorgen

Wil je met een allergie of intolerantie toch lijven eten zonder zorgen? Ik help je om een menu samen te stellen dat volledig aangepast is aan jouw voedingsallergie of intolerantie.

Door de allergie of intolerantie kan je bepaalde dingen niet eten. Mijn doel is om ervoor te zorgen dat je toch lekker kan blijven eten door andere ingrediënten te gebruiken. Ik help je om te blijven genieten van je favoriete gerechten door aangepaste recepten te geven. Je krijgt productlijsten met merknamen zodat je weet wat te kiezen in de winkel. Ik help je om etiketten uit te pluizen zodat je lekker kan eten zonder zorgen of klachten.

Ontbijt in de zon

Energieboost: ontbijten in de zon!
Een simpele havermoutpap met banaan, koolzaadolie en kersen.
Het concert van de vogels kreeg ik er gratis bij!

Het ontbijt was in een handdomdraai klaar. De havermout had ik de avond voordien klaargezet in de koelkast. Ik vulde een kommetje met 200 ml halfvolle melk en 40 gram havermout.


’s Morgens zette ik het kommetje 2 minuten in de microgolf. Door het opwarmen wordt de havermoutpap wat vaster van structuur. Daarna mengde ik een eetlepel koolzaadolie door de pap. Door de koolzaadolie blijf je langer verzadigd en vooral: je krijgt er een portie gezonde vetten mee binnen.
Onderusen sneed ik de banaan en spoelde ik de kersen af.

En nadien: genieten van een snel en lekker ontbijt in de zon!

Genoeg gedroomd: ik begin eraan!

Je wil graag een verandering aan je levenstijl want je bent het echt beu dat de kilo’ s steeds terugkomen. Je kan genoeg redenen verzinnen om alles bij het oude te laten. Kan je ook redenen bedenken waarom je wel iets zou veranderen?

Ik heb niets te verliezen, hoogstens een paar kilo’s

Als ik geen actie onderneem zal er niets veranderen.
Met andere woorden: als ik gewoon doe zoals ik altijd deed, zal er niets veranderen. Die extra kilo’s zullen niet zomaar verdwijnen. Alleen sneeuw verdwijnt door de zon.

Ik ben het beu om gefrustreerd in het pashokje te staan

Ik heb de laatste jaren vaak een grotere kledingmaat gekocht. Daar is niets mis mee, want er is genoeg keuze in grotere kledingmaten.
Maar er hangt nog zoveel leuke kledij in mijn kast, waar ik net niet niet meer in pas. Als ik mijn levensstijl aanpas, kan ik shoppen in mijn eigen kleerkast in plaats van steeds een grotere kledingmaat te kopen.

Ik sta er niet alleen voor

Ik laat me bij mijn nieuwe levensstijl begeleiden door een professionele trainer. De diëtist heeft een uitgebreide productkennis en weet steeds producten te vinden die bij mij in de smaak vallen. Deze voedingsprofessional beantwoordt al mijn vragen. Ik krijg recepten, maandmenu’s en tips mee. Hierdoor doe ik telkens nieuwe inspiratie op.
De diëtist heeft ervaring met gewichtsverlies en kan me steunen en motiveren.

Ik kan samen met mijn gezin eten

Bij vorige dieetpogingen schrapte ik brood, pasta en frietjes. Na enkele maanden was ik dat kotsbeu. Als ik alleen at dan lukte dat nog wel, maar als ik met het gezin at, zat ik verlekkerd te kijken naar de aardappen op hun bord. Na het eten voelde ik me niet voldaan. Ik had nochtans veel groenten gegeten.

Nu mag ik alles eten, want mijn diëtiste heeft me uitgelegd dat het zinloos is om bepaalde voedingsmiddelen te schrappen.

Wat heb jij te verliezen?